ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΣΗΣ ΣΤΟ ΟΧΥΡΟ ΛΙΣΣΕ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1941

ΟΧΥΡΟ   ΛΙΣΣΕ

Επιμέλεια κειμένου Κωσταντινίδου Μαρίνα 
μαθήτρια Β΄Γυμνασίου ,4ο Γυμνασίου Δράμας

Σ

καρφαλωμένο πάνω σε βραχώδη λόφο κοντά στο χωριό Οχυρό, 2 χιλιόμετρα από το Κάτω Νευροκόπι Δράμας, δεσπόζει το οχυρό Λίσσε. Ένα από τα 21 συνολικά οχυρά της γνωστής «Γραμμής Μεταξά».

Το οχυρό αυτό είναι το μόνο διατηρημένο και επισκέψιμο στην περιοχή του Κ. Νευροκοπίου, αφού τα υπόλοιπα καταστράφηκαν από τους Βούλγαρους την περίοδο της γερμανοβουλγαρικής κατοχής. Είναι κατασκευασμένο σε βραχώδη λόφο ύψους 220 μέτρων. Το ανάπτυγμα των υπόγειων καταφυγίων του ήταν 790 μ. και το μήκος των στοών του 960 μ., ενώ 300 σκαλοπάτια συνέδεαν το πολυώροφο οικοδόμημα. Η φρουρά του οχυρού αποτελούταν από 469 άνδρες (12 αξιωματικούς και 457 στρατιώτες) και διέθετε 10 απλά και 5 διπλά πολυβολεία, 4 αντιαρματικά, 2 ολμοβολεία, 3 πυροβολεία, 3 διπλά βομβιδοβολεία, 8 παρατηρητήρια και 9 εξόδους. Παρ’ όλη τη μικρή του διάρκεια ο αγώνας αντίστασης του Ελληνικού Στρατού μπορεί να χαρακτηριστεί ως παράδειγμα θάρρους και αυτοθυσίας και ως μια από τις λαμπρότερες σελίδες της Ελληνικής Στρατιωτικής Ιστορίας. 

          Την 1η Μαρτίου 1941, η Βουλγαρία προσχώρησε στον Άξονα Γερµανίας –Ιταλίας και επέτρεψε την είσοδο των Γερµανών στο έδαφός της. Η Ελλάδα τότε, αν και πολεµούσε εναντίον των Ιταλών στο Βορειοηπειρωτικό Μέτωπο, απεφάσισε να αµυνθεί και εναντίον των Γερµανών. Στην περιοχή, αµύνεται το 26ο Σύνταγµα Πεζικού της 7^ης Μεραρχίας, κατέχοντας τα οχυρά ΝΤΑΣΑΒΛΗ, ΛΙΣΣΕ, ΠΙΡΑΜΙΔΟΕΙΔΕΣ, ΠΕΡΙΘΩΡΙ, ΜΑΛΙΑΓΚΑ, ΠΑΡΤΑΛΟΥΣΚΑ, ΚΡΕΣΤΗ.

        Οι µαχητές των οχυρών, σε όλα ανεξαίρετα τα κλιµάκια, πολέµησαν ισάξια µε τους συναδέλφους τους του Ελληνοιταλικού Μετώπου. Οι ίδιοι οι Γερµανοί, εξέφρασαν το θαυµασµό για την ανδρεία και µαχητικότητα του Ελληνικού Στρατού.

        Οι ελληνικές δυνάμεις, παρά τη συντριπτική υπεροχή του εχθρού, κατόρθωσαν να αποκρούσουν με επιτυχία όλες σχεδόν τις γερμανικές επιθέσεις κατά μέτωπο. Παραδόθηκαν μόνο ύστερα από τη ραγδαία κατάρρευση της γιουγκοσλαβικής αντιστάσεως, η οποία επέτρεψε την υπερκέραση της οχυρωμένης τοποθεσίας Μπέλες-Νέστος και την ταχεία προέλαση των γερμανικών τεθωρακισμένων δυνάμεων προς τη Θεσσαλονίκη.. Το θαυμασμό για την ανδρεία και τη μαχητικότητα του Ελληνικού Στρατού εκδήλωσαν και πολλοί Γερμανοί από τα κατώτατα μέχρι τα ανώτατα κλιμάκια της στρατιωτικής ιεραρχίας τους. Παρακάτω αναφέρονται ορισμένες τέτοιες χαρακτηριστικές εκδηλώσεις, που επιμαρτυρούν την εκτίμηση των Γερμανών προς τους Έλληνες μαχητές.

        

         Ο Διοικητής της 72ης Γερμανικής Μεραρχίας, η οποία έδρασε στο υψίπεδο Κάτω Νευροκοπίου, δήλωσε: «Επολέμησα εις την Πολωνίαν και την Γαλλίαν, αλλ’ ουδαμού συνήντησα τόσον αποτελεσματικήν και φθοροποιόν αντίστασιν όσον εις την Ελλάδα».

        Ο Διοικητής του ΧΙΙΙ Γερμανικού Σώματος Στρατού, το οποίο έδρασε στην οχυρωμένη τοποθεσία Μπέλες-Νέστος, είπε στον Επιτελάρχη του ΤΣΑΜ: «Είχομεν ακούσει να ομιλούν δια την γενναιότητα και τον ηρωισμόν του Ελληνικού Στρατού, αλλά δεν εφανταζόμεθα την γενναιότητα και τον ηρωισμό τον οποίον επέδειξαν οι στρατιώται σας. Επολεμήσατε θαυμάσια! Θαυμάσια! Και πάλιν σας συγχαίρω εγκαρδίως».

         Ο Στρατάρχης Φον Λιστ στην ημερήσια διαταγή του αμέσως μετά τον αγώνα αναγνώρισε ότι «οι Έλληνες υπερασπίσθηκαν την πατρίδα των γενναίως» και συνέστησε στους Γερμανούς στρατιώτες «όπως αντικρύσουν και μεταχειρισθούν τους Έλληνες αιχμαλώτους όπως αξίζει εις γενναίους στρατιώτας».

Τέλος, ο ίδιος ο Χίτλερ σε λόγο του στις 4 Μαΐου 1941 ενώπιον του Ράιχσταγκ, κάνοντας απολογισμό των εκστρατειών του είπε: «Η ιστορική δικαιοσύνη όμως με υποχρεώνει να διαπιστώσω ότι από όλους τους αντιπάλους τους οποίους αντιμετωπίσαμεν, ο Έλλην στρατιώτης ιδίως επολέμησε με ύψιστον ηρωισμόν και αυτοθυσίαν. Εσυνθηκολόγησε μόνον όταν η εξακολούθησις της αντιστάσεως δεν ήτο πλέον δυνατή και δεν είχε κανέναν λόγον».

         Εξάλλου εξίσου επαινετικές υπήρξαν οι κρίσεις των Γερμανών και για την αξία της οχυρώσεως της τοποθεσίας Μπέλες-Νέστος, την οποία χαρακτήρισαν ανώτερη της γραμμής Μαζινώ και εφάμιλλη της οχυρώσεως Ζίγκφριντ. Ιδιαίτερα, επισήμαναν τη θαυμάσια επιλογή των θέσεων των έργων, την άριστη απόκρυψή τους και την τέλεια προσαρμογή των πυρών προς το έδαφος. Αλλά και από ελληνικής πλευράς κρινόμενη η οχύρωση της παραπάνω τοποθεσίας αποδείχθηκε πόσο αναγκαία ήταν, γιατί εξασφάλισε την άνετη διεξαγωγή τόσο της επιστρατεύσεως όσο και της στρατηγικής συγκεντρώσεως του Στρατού μας και επέτρεψε την εξοικονόμηση δυνάμεων για τον αγώνα στο Αλβανικό Θέατρο Επιχειρήσεων. Επιπλέον έδωσε δυνατότητα επιτυχούς αρχικά αποκρούσεως της γερμανικής εισβολής, πράγμα που αναγνωρίσθηκε διεθνώς.

Στο υψηλότερο σημείο του λόφου υπάρχει, υπό τη σκιά της ελληνικής σημαίας, μια μαρμάρινη στήλη, την οποία επιστέφει αετός με αναπεπταμένα φτερά, ενώ σε μαρμάρινες πλάκες στη βάση του μνημείου έχουν χαραχτεί τα ονόματα των υπερασπιστών του οχυρού που έπεσαν στο πεδίο της τιμής. Δίπλα σ’ αυτή τη στήλη υπάρχει και ένας μεταλλικός σταυρός στη μνήμη των Γερμανών στρατιωτών που έχασαν εδώ τη ζωή τους.

Ιστορικό Χρονικό

6 Απριλίου 1941, Κυριακή ώρα 5:15.Τα Γερμανικά στρατεύματα της 12^ης Στρατιάς παραβιάζουν τα Ελληνικά σύνορα στην Βουλγαρική μεθόριο.

Ώρα 11^η. Οι πρώτες επιθέσεις των Γερμανών καθηλώνονται στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά: Λίσσε, Πυραμιδοειδές, Ντάσαβλι, που έλεγχαν την οδό προς Δράμα, και Περιθώρι, Μαλιάγκα, Παρταλούσκα που έλεγχαν την οδό προς κάτω Βροντού-Σέρρες. Το οχυρό Πυραμιδοειδές μαζί με το οχυρό Λίσσε κατασκευάστηκαν με αποστολή να φράξουν σε συνεργασία την βόρεια είσοδο της στενωπού Γρανίτη από την οποία περνάει η κύρια οδός από Βουλγαρία μέσω Νευροκοπίου προς τη Δράμα.Τα οχυρά του Λίσσε  χτυπήθηκαν από συνδυασμένες δυνάμεις, άρματα μάχης, πυροβόλα αυτοκινούμενα και πυκνούς σχηματισμούς πεζικού.  Όλες οι κατά μέτωπο επιθέσεις των Γερμανών και οι προσπάθειες διείσδυσης  αποκρούσθηκαν από τα πυρά των οχυρών και του Ελληνικού πυροβολικού της 7^ης Μεραρχίας υπό την διοίκηση του ταγματάρχη Δετοράκη Γεώργιου στο οχυρό Λίσσε. Ο Δετοράκης διατάζει να ανατιναχθεί η αντιαρματική γέφυρα Νευροκοπίου-Γρανίτη για να εμποδίσει τη διέλευση των εχθρικών αρμάτων από τη στενωπό Νευροκοπίου-Γρανίτη, αποστολή που εκτελείται με επιτυχία .Οι Γερμανοί επιτίθενται πολλές φορές στο Λίσσε και κάθε φορά με πιο ενισχυμένες δυνάμεις χωρίς όμως αποτέλεσμα. .Άφησε τον εχθρό να φτάσει ανενόχλητος στα οχτακόσια ως χίλια μέτρα, και τότε, ολόξαφνα, άρ­χισε ολόκληρο ν’ αστράφτει και να βροντάει. Ο φραγμός που εξαπολύθηκε έτσι από πεζικό μαζί και πυροβολικό, με δεξιά το Πυραμιδοειδές να βοηθάει, κεραυνοβόλησε τους Γερμανούς που προχωρούσαν σ’ ανοιχτό χώρο. Σκόρ­πισαν παλαβωμένοι, αφήνοντας χάμω σωρούς τους χτυπημένους.

Νέα επίθεση, με πεζικό, τσακίστηκε από το φράγμα του οχυρού. Ξαπό­στειλαν τότε καταπάνω του τ’ άρματα μάχης. Η φρουρά του Λίσσε είχε εν­θουσιαστεί, πολεμούσε σα μεθυσμένη. Άφησαν τα’ άρματα να φτάσουν στα πεντακόσια μέτρα, ύστερα τα σημάδεψαν καλά με τ’ αντιαρματικά πυροβόλα, τους έριξαν. Τρία από τα τέσσαρα άρματα έγιναν κόσκινο. Οι Γερμανοί έ­καναν νέα προσπάθεια, με βαρύτερα άρματα μάχης, αστόχησαν, έχασαν άλλα δυο.Το υπερήφανο και αλαζονικό τάγμα των Γερμανών υπέστη πανωλεθρία.

7 Απριλίου, Δευτέρα: Οι γερμανικές επιθέσεις εναντίον των οχυρών αποκρούστηκαν εκ νέου. Οι Γερμανοί καταλαμβάνουν το ύψωμα Ουσόγια βορειοανατολικά του Λίσσε. Τα οχυρά του υψώματος Κρέστη καταλαμβάνονται από τους Γερμανούς. Ώρα 21:00, οι Γερμανοί διεισδύουν στις στοές του οχυρού Περιθώρι. Κατόπιν ενός δραματικού αγώνα σώμα με σώμα επιτυγχάνεται η απομάκρυνση των Γερμανών. Οι απώλειες τους

μεγάλες. Τα οχυρά Λίσσε και Ντάσβαλι υπέστησαν σφοδρότατο βομβαρδισμό επί 30΄ λεπτά. Το μόνο που πέτυχαν οι Γερμανοί είναι μια μικρή βλάβη του παρατηρητηρίου του Δετοράκη και τη θραύση ενός πολυβόλου του οχυρού Τάσβαλη.

8 Απριλίου, Τρίτη: Δύο τάγματα των Γερμανών ορμούν ακάθεκτα εναντίον του Τάσβαλι ενώ το οχυρό Λίσσε καλύπτεται από πυκνό καπνό και εκρήξεις βομβών.Γερμανικά στρατεύματα παρ’ όλες τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις καθηλώνονται στην γραμμή των οχυρών.<<Παρά τας διατεθείσας δυνάμεις και μηχανοκίνητα μέσα ο εχθρός δεν ηδυνήθη κατά τον σήμερον αγώνα να περισχέση τα οχυρά αλλ ούτε και τα συρματοπλέγματα να προσεγγίσει>>(στρατιωτική αναφορά Δετοράκη) .

Όμως ενώ συνεχιζόταν ο ηρωικός αγώνας σε όλη την έκταση της τοποθεσίας Μπέλες – Νέστος, στην Γιουγκοσλαβία κατέρρευσε η αντίσταση προετοιμάζοντας την ακούσια διακοπή του αγώνα τμημάτων που δεν είχαν ηττηθεί.

9 Απριλίου, Τετάρτη: Τις πρώτες πρωινές ώρες οι Ελληνικές δυνάμεις ανακαταλαμβάνουν τα οχυρά του υψώματος Κρέστη. Τα ελληνικά στρατεύματα (7^η και 14^η Μεραρχία) περνούν στην αντεπίθεση, καθηλώνουν τους εισβολείς στην συνοριακή γραμμή αιχμαλωτίζοντας περισσότερους από 350 Γερμανούς αξιωματικούς και οπλίτες. Ενώ τα πυρά συνεχίστηκαν οι Γερμανοί έχοντας αντιληφθεί ότι η προσπάθεια να διανοίξουν την στενωπό του Γρανίτη ματαιώθηκε λόγω της δράσης των οχυρών Λίσσε και Πυραμιδοειδές, έστρεψαν τις προσπάθειές τους στο συγκρότημα οχυρών Περιθώρι, Παρταλούσκα και Ντάσαβλι. Ο Δετοράκης αναφέρει  ότι ενώ κρατούσε απόρθητο το οχυρό του αποκρούοντας νικηφόρα τον εχθρό για πρώτη φορά ενημερώνεται για την επικείμενη εγκατάλειψη των οχυρών από το διοικητή του οχυρού Παρταλούσκα. Όταν ήρθε και κήρυκας των Γερμανών με λευκή σημαία και ενημερώθηκε για την συνθηκολόγηση, βρέθηκε σε απόγνωση και προβληματίζονταν αν έπρεπε να υπακούσει στις διαταγές των ανωτέρων ή να πολεμήσει μεχρι εσχάτων.<<Εσκέφθην να μην υπακούσω εις τας διαταγές των ανωτέρων μου μόνον και μόνον δια την ιστορίαν αλλά επρυτάνευσεν η λογική ότι αφ ενός μεν δε θα επετύγχανον ουδέν αποτέλεσμα αφ ετέρου δε δεν είχον  πλέον το δικαίωμα να θυσιάσω τους γενναίους συμπολεμιστάς μου>>(αναφορά Δετοράκη).

Στις 22.00 εκείνης της ημέρας οι διοικητές των οχυρών του συγκροτήματος Λίσσε μετέβησαν στο στρατηγείο της μεραρχίας στο 25ο χιλιόμετρο της οδού Δράμα – Κάτω Νευροκόπι όπου ενημερώθηκαν για τους γνωστούς πια όρους της παράδοσης των δυνάμεων του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας. Πολλοί αξιωματικοί ανάμεσά τους και ο Ρογκάκος,,(λοχαγός που διοικούσε το οχυρό Πυραμιδοειδές) δυσκολεύτηκαν να ‘καταπιούν’ την απόφαση να παραδώσουν τα οχυρά τους και στην συγκέντρωση έγινε πραγματική μάχη, για να πεισθούν όσοι είχαν πολεμήσει και δεν είχαν νικηθεί να παραδοθούν.

Κατά την υπογραφή της συνθηκολόγησης ο Γερμανός στρατηγός συνεχάρη το Δετοράκη για την γενναιότητα που επέδειξαν στη μάχη διαβεβαιώνοντας ότι τους Έλληνες στρατιώτες δε θα τους φερθούν ως αιχμαλώτους, υπόσχεση την οποία κράτησαν μια και ύστερα από λίγες μέρες οι αιχμάλωτοι επέστρεψαν στα σπίτια τους.<< Γενικώς ο εχθρός παρά τον εγωισμό το εθαύμασε τα οχυρά και την ανδρείαν των οχυρών>>(έκθεση Δετοράκη).