Ανασκαφή για τη εύρεση των οστών του Λγού Κυριακίδη Αλέξανδρου

Εργασίες εκσκαφής από το συγγραφέα, Ηλία Κοτρίδη

Την 18 Νοεμβρίου 2000, μου δόθηκε η πληροφορία από τον κ. Γκότσικα Ιωάννη (πρώην κάτοικο Κλειδίου) ότι σε μία χαράδρα μέσα, κοντά στο Κλειδί, βρίσκεται ένα «κανόνι».

Μετά από έρευνα στην περιοχή βρέθηκε ένα κατεστραμμένο πυροβόλο των 6 Δακτύλων, το οποίο όπως διαπιστώθηκε ανήκε στην Πυροβολαρχία των 6 Δακτύλων στο ύψωμα ΚΡΑΚΩΡ, περιοχή Χ. Κλειδίου, Διοικητής της οποίας ήταν ο Λγος (ΠΒ) Κυριακίδης Αλέξανδρος.

Την 22 Νοεμβρίου 2000, ανευρέθη το πυροβόλο και αφού παρελήφθη ένας κιλίβαντας άλλου τύπου πυροβόλου, τοποθετήθηκε μπροστά από το μνημείο του ΡΟΥΠΕΛ.

Η ανεύρεση του πυροβόλου με έκανε να ασχοληθώ περισσότερο με την πυροβολαρχία αυτή, βασιζόμενος σε όσα κατά καιρούς διάβαζα σε βιβλία της ΔΙΣ, στην Επίσημη Έκθεση του Διοικητού Ρόυπελ Ανχη (ΠΖ) Δουράτσου Γεώργιου, με ημερομηνία 12 Αυγούστου 1914, καθώς και σε αφηγήσεις εν ζωή πυροβολητών.

Έτσι την 10 Απριλίου 2001 εντόπισα την ακριβή θέση της Πυροβολαρχίας, καθώς και τα κτίσματα μέσα στα οποία βρισκόταν τα πυροβόλα.

Μετά από αυτό δεν έμεινε τίποτα άλλο παρά να εντοπισθεί ο χώρος μέσα στον οποίο σκοτώθηκε ο Λγος (ΠΒ) Κυριακίδης Αλέξανδρος και ο Ανθλγος (ΠΒ) Βλάχος Πέτρος ενδεχομένως δε και άλλοι στρατιώτες. Μετά από έρευνα με την Διοίκηση του 68 ΣΠ, εντοπίσαμε αυλακωτή λαμαρίνα καρφωμένη κάθετα στο έδαφος.

Είχαμε πλέον μια μικρή ένδειξη.

Ο κρατήρας μέσα στον οποίο βρισκόταν η λαμαρίνα αυτή, ίχνη πέτρινου τοίχου, καθώς και ότι το όρυγμα επικοινωνίας έφθανε κοντά στον κρατήρα ενίσχυσαν την πεποίθηση μου ότι εκεί ήταν αυτό που ψάχναμε.

Η εκτίμηση αυτή αναφέρθηκε στην νέα Διοίκηση του 68 ΣΠ, και έτσι με την συνδρομή του Δήμου Σιδηροκάστρου που διέθεσε σκαπτικό μηχάνημα, αποφασίσθηκε εκσκαφή στο σημείο εκείνο.

Η εργασία άρχισε την 17 Μαΐου 2001 ημέρα Πέμπτη. Μετά από αρκετή ώρα άρχισαν να φαίνονται τα σημάδια του κτίσματος που έγιναν πιο συγκεκριμένα λίγο αργότερα. Καθώς προχωρούσε η εργασία, βρήκαμε υπολείμματα από ένα άρβυλο και λίγο πιο μετά ένα μηριαίο οστούν σε ύψος περίπου ενός μέτρου πάνω από την βάση του κτηρίου. Ήμουν πλέον σίγουρος ότι εδώ ήταν αυτό που ψάχναμε. Συνεχίσαμε κατεβαίνοντας πιο βαθιά βρίσκοντας διάφορα οστά.

Φθάνοντας στη βάση (τσιμεντένια) του κτίσματος βρήκαμε και συλλέξαμε διασκορπισμένα οστά τα οποία αντιστοιχούν σε δύο ανθρώπους. Δεν βρέθηκε κρανίο παρά μόνο η κάτω σιαγόνα ενός με πέντε δόντια.

Δυστυχώς τα οστά ήταν θρυμματισμένα. Φαίνεται ότι η έκρηξη βόμβας του αεροπλάνου διέλυσε τους υπάρχοντες στο κτίσμα.

Βρέθηκαν ακόμη υπολείμματα από τρία άρβυλα, κουμπιά, εθνόσημο, έντεκα φυσίγγια τουφεκιού και μία θήκη ξιφολόγχης.

Το κτίσμα ήταν διαστάσεων 3m x 2m λιθόκτιστο και σκεπασμένο με αυλακωτή λαμαρίνα κοίλου σχήματος. Από τους πλαϊνούς τοίχους ένας μόνο είναι άθικτος, οι υπόλοιποι έχουν καταστραφεί με την έκρηξη και υπάρχουν υπολείμματα ενός μέτρου περίπου.

Εντοπίστηκε η είσοδος σ’ αυτό. Εκτιμάται ότι, επειδή δεν βρέθηκαν μέσα άλλα αντικείμενα, ό,τι υπήρχε μέσα με την έκρηξη έχει βγει έξω. Δυστυχώς η εκσκαφή δεν συνεχίστηκε έξω. Καίτοι έχει βρεθεί η είσοδος και θα έπρεπε να ψαχθεί το τούνελ που οδηγούσε από το όρυγμα επικοινωνίας στο κτίσμα (ΚΔΠ;).

Όλα τα παραπάνω ήταν υπό την έγκριση του 68 ΣΠ και της Χ ΜΠ. Μετά τη συλλογή των οστών και των αντικειμένων υποβλήθηκε αναφορά προς την Χ ΜΠ. Μετά τη συλλογή των οστών και αντικειμένων υποβλήθηκε αναφορά προς την Χ ΜΠ  με συνημμένες φωτογραφίες.

Τα οστά βρίσκονταν για αρκετό καιρό στο γραφείο μου, πλυμένα με κρασί, όπως οι οδηγίες της Ι.Μ. Σιδηροκάστρου. Δεν γνωρίζουμε όμως αν ανήκουν στον Λγο (ΠΒ) Κυριακίδη Αλέξανδρο και Ανθλγο (ΠΒ) Βλάχο Πέτρο. Αργότερα ενταφιάστηκαν στο Στρατιωτικό νεκροταφείο Σιδηροκάστρου.

Έτσι επαληθεύεται η επισκόπηση του Διοικητού του οχυρού που αναφέρει ότι στο σημείο αυτό σκοτώθηκαν ο Λγος Κυριακίδης και ο Ανθλγος Βλάχος.

Στο προαναφερθέν βιβλίο της ΔΙΣ αναφέρεται ότι σκοτώθηκαν εκεί και άλλοι 8-9, ενώ στις από 10 Δεκ 1983 ιδιόχειρες σημειώσεις του Υπλγου Νιάνου Δημήτριου, Διοικητή του 3ου Λόχου Προκάλυψης, ο οποίος ενήργησε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις εναντίον διεισδυσάντων Γερμανών, αναφέρεται ότι εντός των καταφυγίων σκοτώθηκαν καταπλακωθέντες οι προαναφερθέντες δυο αξιωματικοί καθώς και τέσσερις δικοί του στρατιώτες τραυματίες τους οποίους άφησε εκεί για μετακομιδή.

Κατόπιν αυτής της πληροφορίας σε συνδυασμό με όσα αναφέρει η ΔΙΣ ήταν αναγκαία η συνέχιση της εκσκαφής, ώστε να επαληθευτεί κάποια από τις εκδοχές.

Μετά από αλλεπάλληλες αναφορές στο θέμα και παρακλήσεις, αλλά και προκειμένου να ευρεθούν , ενδεχομένως, περισσότερα στοιχεία που θα τεκμηρίωναν την ταυτότητα των νεκρών, δόθηκε η διαταγή για συνέχιση των εργασιών εκσκαφής και εκτός καταφυγίου.

Έτσι την 09 Ιουνίου 2001, πήγα στον ίδιο χώρο και με την βοήθεια  νέου σκαπτικού μηχανήματος άρχισα την έρευνα ξεκινώντας από το όρυγμα εισόδου του καταφυγίου.

Παρά την έρευνα σε μεγάλο βάθος δεν βρέθηκε τίποτε, εκτός από ένα οστούν λεκάνης και ένα μωβ μολύβι γραφής κομμένο σε οριζόντια «φέτα». Η μη ανεύρεση άλλων στοιχείων στον χώρο έρευνας, του οποίου το υλικό εκσκαφής ήταν «αφράτο», δηλαδή φαινόταν καθαρά ότι ήταν υλικό που «κάθισε» εκεί μετά την έκρηξη και επειδή ο υπόλοιπος χώρος ήταν σκληρός και ημιβραχώδης, με έκανε να αποφασίσω να σταματήσω για λίγο την έρευνα με το μηχάνημα και πιάνοντας τα σκαπτικά εργαλεία μπήκα στο καταφύγιο και άρχισα να καθαρίζω την είσοδο του από τα χώματα και τις πέτρες που εναπόθεσε εκεί η έκρηξη. Προχωρώντας εκατοστό, εκατοστό διαπίστωσα ότι η τσιμεντένια βάση σταματούσε και υπήρχε στην συνέχεια, προς την στοά σύνδεσης καταφυγίου και ορύγματος επικοινωνίας χώμα μαλακό. Το πλάτος της ήταν περίπου 70cm και επενδεδυμένο αριστερά και δεξιά με οριζόντια ξύλα που συγκρατούνταν από κάθετα καρφωμένα πάνω τους και μπηγμένα στο έδαφος. Αυτό με έκανε να ασχοληθώ εντατικότερα με την έρευνα και σε λίγο βρήκα τα πρώτα οστά και διάφορα άλλα υλικά, αλλά και προσωπικά αντικείμενα (οστούν λεκάνης, μηριαίο οστούν, πλευρικά οστά, σπόνδυλοι, κάτω σιαγόνα με τέσσερα ή πέντε δόντια, φυσιγγιοθήκη γεμάτη με δέκα φυσίγγια, άλλα δεκαοχτώ φυσίγγια σε δύο άλλα σημεία, ένα φυσίγγιο περιστρόφου ή πιστολιού, μια μεταλλική αλυσίδα, μάλλον λαιμού, οδοντόβουρτσα, καλώδιο τηλεφώνου, πλευρική ζώνη δερμάτινη, ένα ανοιχτήρι, κουμπιά μεταλλικά και κοκάλινα καθώς και λάστιχο συνδέσεως προσωπίδας αερίων με το φίλτρο). Τα οστά έδειχναν καθαρά ότι επρόκειτο για έναν ακόμη ήρωα του ΡΟΥΠΕΛ.

Υπήρξαν όμως ευρήματα (φυσίγγιο πιστολιού, ζώνη δερμάτινη, καλώδιο τηλεφώνου, λάστιχο προσωπίδας, οδοντόβουρτσα αλλά και μολύβι) που ενίσχυαν την πεποίθηση μου πως κάποια από τα πρώτα ίσως οστά να ανήκουν στον Λγο (ΠΒ) Κυριακίδη Αλέξανδρο ή Ανθλγο (ΠΒ) Βλάχο Πέτρο ή και τους δύο.

Συνέχισα αμέσως μετά τον καθαρισμό του ανατολικού τοίχους. Στο πάτωμα φαινόταν η θέση, όπου υπήρχε χονδρός ξύλινος στύλος, σαπισμένος. Σε τι χρησίμευε άραγε; Συζήτησα λίγο με τον χειριστή του μηχανήματος και τους στρατιώτες βοηθούς μου και κάνοντας διάφορες υποθέσεις συνεχίζαμε όμως τον καθαρισμό του ανατολικού τοίχου.

Και τότε! Είδα ότι εκεί που τελείωνε η βάση του τοίχου άρχιζε ο τοίχος να σχηματίζει και άλλη είσοδο. Προχώρησα την έρευνα και βρήκα άλλα δύο μικρότερα μεν, αλλά ίδια με το προηγούμενο μολύβια, ενώ λίγο πιο μέσα η σκαπάνη απεκάλυψε νέα στοά. Η ανεύρεση υπολειμμάτων ξύλου, όπως και στην πρώτη στοά σύνδεσης, οριζόντια και κάθετα, με έκανε να πιστέψω ότι βρισκόμουν μπροστά σε μία νέα στοά. Αλλά που οδηγούσε αυτή;

Θυμήθηκα τότε τις αφηγήσεις Πυροβολητών: «Εκεί κοντά είχαμε και άλλο καταφύγιο, πιο πρόχειρο, σκεπασμένο με ξύλα που το λέγαμε «ο ασύρματος» γιατί ήταν ο ασύρματος εκεί μέσα …» Λες; Αναρωτήθηκα. Βγήκα έξω και άρχισα να συζητώ με τον χειριστή του σκαπτικού. Που μπορεί να ήταν «ο ασύρματος»;

Ήξερα ότι εκεί κοντά μέσα στα δέντρα υπήρχε και δεύτερος κρατήρας από έκρηξη βόμβας. Του τον έδειξα.

-Τι καθόμαστε, μου λέει. Ας σκάψουμε

Πήρα την απόφαση διότι:

• η κατεύθυνση της δεύτερης στοάς ήταν προς τον κρατήρα (7m περίπου μακριά)
• δύο εξωτερικά ορύγματα επικοινωνίας κατέληγαν και εκεί.

Ξεκινήσαμε αμέσως και σε λίγο, να! Μπροστά μας η είσοδος ενός άλλου καταφυγίου. Το καθαρίσαμε γρήγορα. Ήταν ίδιας κατασκευής με το προηγούμενο αλλά λίγο πιο μικρό (2,4m x 2m). Έψαξα , αλλά δεν βρήκα μέσα τίποτε. Δεν απογοητεύθηκα.

Συνέχισα στον δυτικό τοίχο, όπου θα έπρεπε να υπάρχει είσοδος στοάς, για το πρώτο καταφύγιο. Πράγματι τη βρήκα. Με τη βοήθεια του μηχανήματος σκάψαμε πλέον την στοά επικοινωνίας των δυο καταφυγίων, Σε λίγο βρήκαμε, σε βάθος περίπου τριών μέτρων, ένα κρανίο μόνο του σε απόσταση περίπου ενός μέτρου από όπου είχαν βρεθεί τα τελευταία οστά.

Συνέχισα και σε λίγο φώναξα:

-Σταμάτα.

Ένα δεύτερο κρανίο ήταν μπροστά μου χωρίς άλλα κόκαλα γύρω του. Κάτι χτύπησε, κυλώντας το πόδι μου. Τι ήταν αυτό; Μέσα στην σκόνη που σήκωνε ο αέρας διέκρινα, σηκώνοντας το ένα κράνος. Ήταν το πρώτο «σοβαρό» αντικείμενο. Λίγο πιο εκεί μου τράβηξε την προσοχή ένα μικρό αντικείμενο. Πλησίασα και το σήκωσα. Ήταν μια διπλή ξύστρα για τα μολύβια. Δεν σταμάτησα. Ανασκαλεύοντας τα χώματα ακούμπησα κάτι κυλινδρικό. «Πίσω», διέταξα τους στρατιώτες, φοβούμενος ότι επρόκειτο για χειροβομβίδα. Ευτυχώς έκανα λάθος. Σε λίγο διαπίστωσα ότι επρόκειτο για μία μπαταρία (ξηρό στοιχείο) ασύρματου. Να όμως και άλλη μπαταρία. Πείσθηκα πλέον ότι επρόκειτο για το καταφύγιο «ο ασύρματος».Τελειώνοντας την έρευνα λόγω παρέλευσης της ημέρας,  βρήκα και ένα εργαλείο καθαρισμού ξύλου (κλαδευτήρι). Δεν βρέθηκε κάτι άλλο. Κατέβηκα στη μονάδα και τα ανέφερα στη Διοίκηση του 68 ΣΠ.

Τα οστά που βρέθηκαν ανήκουν σε 4 έως 6 ανθρώπους. Ποιοι ήταν οι ήρωες αυτοί που βρέθηκαν μετά από εξήντα χρόνια; Δεν θα το μάθουμε , ίσως ποτέ, καθώς έλεγχος DNA δεν έγινε και τα οστά έχουν ενταφιαστεί στο στρατιωτικό νεκροταφείο Σιδηροκάστρου. Ας είναι ελαφρύ το χώμα της Ελεύθερης πια Πατρίδας, που τους σκεπάζει.    

 από το βιβλίο Ρούπελ,Αναμνήσεις των Πρωταγωνιστών,Ηλίας Κοτρίδης

             Την εργασία επιμελήθηκε η μαθήτρια της Β’ τάξης

                             Σοφία-Μαρίνα Κωνσταντινίδου

Ευρήματα κατά την ανασκαφή που έκανε ο κ.Κοτρίδης Ηλίας,φυλάσσονται στο μουσείο Ρούπελ